Hermann Jansen

(28 Mayıs 1869, Aachen, Almanya – 20 Şubat 1945, Berlin, Almanya)

Şehri insan için tasarlayan; ölçeği her zaman insanla ölçen usta şehir plancısı

• Kentin nefes alması gerektiğine inanıp, yeşil alanları vazgeçilmez kılan üstad
• Eski Ankara’yı yok saymayıp; onu yeni şehirle birlikte yaşatmayı seçen
• Cumhuriyet’in modernleşme idealini kentin dokusuna işleyen akıl
• Doğayla uyumlu, dengeli kentleşmenin savunucusu
• Ankara’nın planlı büyümesinin mimarı

Alman mimar ve şehir plancısı Hermann Jansen, mimarlık ve şehir planlama eğitimini Berlin’de tamamlamıştır. Meslek hayatının ilk dönemlerinde Almanya’da çeşitli şehir planları hazırlamış; özellikle “bahçe şehir” (garden city) anlayışından etkilenerek doğayla uyumlu, insan ölçeğini esas alan kent tasarımlarıyla tanınmıştır.

20. yüzyılın başlarında Avrupa’da şehircilik anlayışı, sanayileşmenin yarattığı düzensiz kentleşmeye karşı daha planlı ve sağlıklı şehirler oluşturma hedefi üzerine gelişmekteydi. Jansen de bu yaklaşımı benimseyerek yaşam kalitesini ve mekânsal dengeyi ön planda tutan projeler geliştirmiştir.

1923’te başkent ilan edilen Ankara, hızlı bir dönüşüm sürecine girmiş ancak bu süreci yönlendirecek kapsamlı bir şehir planına ihtiyaç duymuştur. Bu amaçla 1927 yılında açılan Ankara İmar Planı yarışmasına uluslararası birçok şehir plancısı katılmış, 1928 yılında Jansen’in projesi birincilikle kabul edilmiştir.

Jansen’in Ankara planı; kentin doğal yapısını dikkate alan, eski şehir (Ulus) ile yeni gelişim alanlarını (Yenişehir) dengeli biçimde bütünleştiren bir kurguya dayanmıştır. Geniş bulvarlar, yeşil alanlar, kamu yapıları ve konut bölgeleri işlevsel bir düzen içinde planlanmıştır. Atatürk Bulvarı, kentin ana omurgası olarak tasarlanmış; idari, ticari ve sosyal merkezler bu aks etrafında şekillenmiştir.

1929’dan itibaren uygulanmaya başlanan bu plan, Ankara’nın kontrollü ve sağlıklı büyümesini hedeflemiştir. Jansen, yoğun yapılaşmaya karşı çıkarak yeşil alanların korunmasını savunmuş, parklar ve açık alanlarla desteklenen bir şehir modeli önermiştir. Bu yaklaşım, Ankara’nın uzun yıllar boyunca ferah ve düzenli bir kent kimliği kazanmasını sağlamıştır.

Planın uygulanma sürecinde Türkiye ile yakın iş birliği içinde çalışan Jansen, zaman içinde planın dışına çıkılması ve yoğunluk artışı gibi gelişmeler nedeniyle eleştirilerde bulunmuştur. Buna rağmen ortaya koyduğu plan, Ankara şehircilik tarihinde en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilmiştir.

Jansen Planı tam anlamıyla uygulanamamış olsa da, önemli kamu yapıları ve anıtlar bu planlama yaklaşımı doğrultusunda konumlandırılmıştır. Jansen, Ankara Kalesi çevresindeki yerleşimin düzlüklere yayılmasıyla kenti modern bir “bahçe şehir” anlayışı içinde geliştirmeyi hedeflemiştir. Bu doğrultuda Bahçelievler bölgesinde 1935–1938 yılları arasında bahçe şehir yaklaşımına uygun yerleşim uygulamaları başlamıştır.

Günümüzdeki büyük ölçülü açık ve yeşil alanların birçoğu Gençlik Parkı, Hacettepe Parkı, Hipodrom, 19 Mayıs Spor Sitesi, Atatürk Orman Çiftliği içinde bazı düzenlemeler, önemli yol ve yapı projeleri, Jansen Planı’na uygun olarak yapılmıştır. Planlı gelişmenin büyük savunucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün de vefatından sonra, 1938 sonunda Hermann Jansen, on yıldır plancılık ve danışmanlık yaptığı Ankara imarındaki görevinden ayrılmıştır.

1945 yılında Berlin’de hayatını kaybeden Hermann Jansen, ardında modern şehircilik anlayışını temsil eden önemli bir miras bırakmıştır. Ankara’nın planlı gelişiminde üstlendiği rol ve Cumhuriyet’in başkentine kazandırdığı vizyon nedeniyle şehircilik tarihinde saygın bir yer edinmiştir.

Hermann Jansen’i, Ankara’nın bozkırdan modern bir başkente dönüşümüne sunduğu vizyoner katkılar ve kente kazandırdığı planlı şehircilik anlayışı nedeniyle saygı, şükran ve minnetle yâd ederiz.